Op basis van de jaarlijkse tweedaagse vergadering van het vicarissenoverleg van Caritas werden beleidsaanbevelingen geformuleerd om adequaat te antwoorden op de vermaatschappelijking van de zorg- en welzijnssector in Vlaanderen.

De Vlaamse vicarissen die verantwoordelijk zijn voor Caritas en diaconie komen maandelijks in Brussel samen voor een interdiocesaan overleg rond de domeinen en thema’s die ze volgen. Sinds enkele jaren bestaat er een traditie om in het voorjaar een tweedaagse te organiseren over een inhoudelijk en maatschappelijk relevant thema dat aansluit bij de werking rond caritas en diaconie.

 

Vermaatschappelijking van de zorg

In het voorjaar van 2017 werd de ‘vermaatschappelijking van de zorg’ expliciet op de kaart gezet op deze tweedaagse, waarop naast de vicarissen en bisschoppelijk gedelegeerden ook de diocesane medewerkers aanwezig waren.

De tendens van vermaatschappelijking is in Vlaanderen vooral bekend binnen de geestelijke gezondheidszorg, waar de beleidsoptie bekend staat als ‘artikel 107’. De overheid wil voorzieningen stimuleren om meer in te zetten op hulp- en zorgverlening in de directe context van de patiënt of de psychisch kwetsbare mens, en niet langer binnen de muren van de instelling. Ook in andere sectoren vindt deze evolutie plaats.

Op de tweedaagse werden drie deskundigen het woord gegeven, om de impact en betekenis op hun sector toe te lichten. Naast de sector van de geestelijke gezondheidszorg, kwamen ook de bijzondere jeugdzorg en de sector ondersteuning voor personen met een handicap aan bod. Vervolgens werd vanuit het perspectief van Samenlevingsopbouw gefocust op de implicaties van deze strategie op verschillende doelgroepen.

Daaruit blijkt het reële gevaar dat de meest kwetsbare en geïsoleerde mensen het grootste slachtoffer zijn van dit beleid. Wie niet sterk genoeg staat, niet mondig genoeg is, niet voldoende op de hoogte van zijn rechten, die dreigt uit de boot te vallen. De vermaatschappelijking van de zorg is op zich een positieve evolutie, en opent veel opportuniteiten voor een meer kwalitatieve zorgverlening, maar er is een voortdurende waakzaamheid nodig voor de bedreigingen die erin vervat zitten.

 

Vermaatschappelijking van de kerkgemeenschap

Op basis van deze analyse werd gezocht naar mogelijke perspectieven en antwoorden vanuit de kerkgemeenschap. Een kerk die het sociale appel van het Evangelie ernstig neemt, kan niet anders dan zich in te laten met het lot van wie zich in de marge van onze samenleving bevindt. Parallel aan de vermaatschappelijking van de zorg, wordt daarom gepleit voor een vermaatschappelijking van de kerkgemeenschap.

 

Beleidssuggesties

Wat dit precies betekent, is samengevat in een tekst die een tiental beleidssuggesties omvat die inspirerend zijn voor kerkopbouw op parochiaal en diocesaan niveau:

1. De confrontatie met vermaatschappelijking van de zorg doet een appel op de diaconale opdracht, de maatschappelijke bewogenheid en de profetische kracht van kerkgemeenschappen in Vlaanderen. Het antwoord op de vermaatschappelijking van zorg en welzijn, moet een vermaatschappelijking van de kerkgemeenschap zijn.

Dit betekent niet alleen dat geloofsgemeenschappen zich in woord en daad moeten verbinden met het lot van kwetsbare mensen. Het betekent ook dat de vermaatschappelijking en de daarmee gepaard gaande vermarkting met de nodige kritisch-profetisch waakzaamheid moet bekeken en besproken worden, en dat standpunt ingenomen wordt in het maatschappelijk debat, precies ten dienste van de meest kwetsbaren in onze samenleving.

2. Die kritisch-profetische waakzaamheid heeft Bijbelse wortels en wordt gevoed door de traditie van de sociale leer van de Kerk, en door diverse, actuele bevrijdingstheologieën. Het appel dat uitgaat van de vermaatschappelijking van zorg en welzijn impliceert dat er sterk ingezet wordt op visieontwikkeling – precies vanuit deze inspiratiebronnen.

Deze kritische, profetische visieontwikkeling dient ook nauw verbonden te worden met een vormings- en begeleidingsaanbod van verschillende diensten in dezelfde profetische geest.

3. In de beweging naar (grotere) pastorale eenheden of zones moet gestreefd worden naar het wegwerken van tussenschotten tussen territoriale en categoriale pastoraal, tussen voorzieningen, scholen, parochies,...

Op die manier kan een vruchtbare kruisbestuiving tussen sectoren ontstaan. Hierbij moet de eigenheid en de interne logica’s van deze sectoren gerespecteerd worden.

4. In het personeelsbeleid, zowel bij vrijwilligers als bij professionelen, moet in de taakomschrijving voldoende aandacht zijn voor deze maatschappelijke dimensie van de opdracht.

Zo moet onderzocht worden of pastores uit zorgvoorzieningen ook buiten de voorziening opdrachten kunnen krijgen (‘transmurale uren’), en of parochie-assistenten of vrijwilligers ondersteunend en verbindend kunnen meewerken aan het zorgaanbod van voorzieningen.

5. De diaconale opdracht staat in het hart van de levende geloofsgemeenschap.

6. Er kan een stimulerend en motiverend beleid gevoerd worden voor experimentele projecten, die verbindend werken, over de grenzen van parochies of pastorale zones heen (cfr. het pilootproject rond zinzorg en pastoraal thuis).

Hier moet gezocht worden naar zingevingsniches of naar blinde vlekken in het maatschappelijk weefsel.

7. Strategische verbindingen of allianties zijn belangrijk. Geloofsgemeenschappen moeten ‘bruggen bouwen’ met andere initiatieven, verenigingen, gemeenschappen vanuit diverse levensbeschouwelijke achtergronden, in hun onmiddellijke en ruimere omgeving.

8. Om te ‘vermaatschappelijken’ moeten geloofsgemeenschappen niet alleen de sociale kaart, maar ook de levensbeschouwelijke kaart in hun omgeving verkennen.

De doelstelling – een rechtvaardige, solidaire en zorgzame samenleving – staat centraal, niet de zorg over de eigen positie of merites.

9. De inzichten en expertise die ontstaan, en ook de lessen die getrokken kunnen worden uit experimenten, moeten intercollegiaal en interdiocesaan gedeeld worden, zodat er een lerend en waarderend netwerk ontstaat.

10. Het ter harte nemen van deze maatschappelijke opdracht van levende geloofsgemeenschappen, moet steeds op een authentieke en profetische manier gebeuren en moet begeleid worden door een zelfkritische houding.

Deze tekst, alsook enkele bijdragen van op de tweedaagse, kunt u terugvinden in het maartnummer van het tijdschrift Pastorale Perspectieven. U kunt hier het editoriaal en de inhoudstafel raadplegen. Een gratis exemplaar van het tijdschrift kan besteld worden via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..


Afbeelding1 Caritas int be cmyk 110px logocaritas 110px Afbeelding7  orbit2  Afbeelding2   Afbeelding6  welzijnsschakels  Wzz Logo 2 WEB