De werkgroep ‘Kinderen Jongeren Solidariteit’ zoekt de verbinding tussen het werk van de solidariteitsorganisaties en de wereld van kinderen en jongeren vandaag. Jaarlijks wordt een urgent thema tot spil van de inspiratie- en ontmoetingsdag gemaakt, waar samen gereflecteerd wordt.

Dit jaar werd voor het zeer urgente thema van oorlogsgeweld en vredesopbouw gekozen. Vandaag lijkt de wereld in lichtelaaie te staan, aan de gewapende conflicten en mensenrechtenschendingen komt geen eind. Dit roept veel vragen op bij jongeren – en bij hun leerkrachten in de klas.

Welke geloofwaardige perspectieven op vredesopbouw kunnen we jongeren vandaag aanbieden? En hoe kunnen we in onze eigen omgeving vrede opbouwen, stapje na stapje, elke dag? 

In dit tweedelig artikel geven we een bloemlezing uit de presentaties van onze sprekers. Deel 2 vind je hier.

Nooit meer oorlog: een belofte

Bénédicte Kusendila, bewegingswerker Vredesspiritualiteit bij Pax Christi Vlaanderen, beet de spits af. Ze nam ons mee in het potentieel van vredesopbouw vandaag.

Een geschiedenisles zet ons op de goede weg. Na het lijden van WOII kwam het besef: een nieuwe oorlog wordt rampzalig. We moeten een nieuwe koers varen, hoe moeilijk ook. Men heeft in Europa daarbij enorm veel creativiteit aan de dag gelegd: nieuwe wetten, economische samenwerking met de vroegere vijand, de oprichting van de VN, de NATO,…

De geboorte van Pax Christi pas binnen deze inzet. Direct in de nasleep van WOII stichtten bisschop Pierre-Marie Théas en onderwijzeres Marthe Dortel-Claudot – die zich beiden hadden verzet tegen het Nazi schrikbewind – het jonge Pax Christi als een Frans-Duitse verzoeningsbeweging.

Desondanks ondervond de naoorlogse wereld grote crisissen: de Cuba-crisis, de Koude Oorlog,… Maar steeds werd er voor diplomatie gekozen in plaats van oorlogsgeweld. Ook de grote burgerprotestbewegingen van de 20ste eeuw omarmden geweldloosheid. Dit heeft ons de langste periode van vrede in Europa opgeleverd. Men zat dus op het goede spoor.

… En een opdracht vandaag

De grote naoorlogse droom van ‘Nooit meer oorlog’ is de laatste 10-15 jaar doorbroken. De realiteit van vredesopbouw vandaag is hard werken. Het vraagt moed en inzicht. Maar het is niet bovenmenselijk. Een recent goed voorbeeld zijn de civiele protesten in Minneapolis. De burgerbewegingen daar maken opvallend veel gebruik van geweldloos verzet en creatieve tactieken.

Vredeswerk vandaag beweegt zich op het plan van de ‘grote vrede’ – onderhandelen van akkoorden tussen landen, handhaven van internationaal recht – en de ‘kleine vrede’ – mensen werken lokaal aan vrede vanuit hun dromen en idealen. Pax Christi werkt aan beide. Sinds 2023 is er een stijgend aantal vragen van burgers. Steden reageren positief door lokalen ter beschikking te stellen voor workshops.

Wat is het aanbod van Pax Christi? Waarop wordt ingezet?

• De stiltecirkels. Stil in een cirkel staan trekt vreedzaam de aandacht. Ze staan symbool voor niet – of onvoldoende – gehoorde stemmen in de roep om een rechtvaardige vrede.

• De Peacelabs. Ze bieden gespreksmogelijkheid over vrede juist in een tijd waar oorlogsdenken en angst de bovenhand dreigen te nemen. Vanuit deze gesprekken gaan deelnemers vervolgens creatief aan de slag: ze ontwerpen nieuwe vredessymbolen en maken nieuwe vredesvlaggen.

• Toolkit van de vredesbouwer. Een instrumentendoos om conflicten op te lossen als (groot-)ouder, professional of vrijwilliger. Vrede stichten vraagt niet om heldendaden, maar om goede inzichten en keuzes maken. Je hoeft niet bijzonder te zijn.

Oorlog komt niet uit het niets

Wat schuilt er achter geweld? Pax Christi biedt methodieken om daarmee om te gaan. De wortel van geweld is altijd een nood aan erkenning, het verlangen naar een eigen plaats. Door stappen te zetten in erkenning, kan aan vrede gewerkt worden.

De internationale ervaring bewijst daarbij de cruciale rol van vrouwen. Waar vrouwen bij het vredesproces betrokken zijn, houdt de vrede veel duurzamer stand.

Collega Annemarie Gielen is bewegingswerker Conflictgebieden bij Pax Christi Vlaanderen. Ze liet ons daarbij kennismaken met de moeilijke situatie in Oekraïne, met focus op de belangrijke vraag: welk hoopvol perspectief kunnen we meegeven aan jongeren?

De eerste prioriteit is duiding te geven bij de actualiteit: voor jongeren én volwassenen. Zware gewelduitingen komen er niet zomaar. Er zijn altijd onderliggende oorzaken, een voorgeschiedenis, vaak met diepe wortels in het verleden.

Kinderen en volwassenen hebben er veel baat bij te beseffen dat de dynamiek die plaatsvindt tussen staten dezelfde is als die speelt op de straat. Triggers zijn slechte communicatie, je niet in andermans schoenen kunnen (of willen) verplaatsen. Er zijn nog zoveel andere manieren om conflicten op te lossen dan naar de wapens grijpen.

Teleurstelling en hoop

Oorlog is voor kinderen moeilijk te vatten: volwassenen kunnen toch alles oplossen? Naarmate kinderen opgroeien ontstaat de barst in het geloof in ‘grote mensen.’ Ze ervaren daarbij ongeloof, teleurstelling, angst,…

Gelukkig zien kinderen ook dat volwassenen niet bij de pakken blijven zitten: als er een ramp gebeurt, worden humanitaire acties opgezet. Er zijn vaak geen ingewikkelde dingen nodig om mensen in hun nood bij te staan, en verbinding met elkaar te krijgen. Volwassenen gaan daarbij voorop en tonen kinderen het goede spoor. Het belang daarvan is niet te onderschatten.

Vruchteloze reacties op de oorlog in Oekraïne

Maar volwassenen zitten niet overal op het goede spoor. De nulinvestering in diplomatie bijvoorbeeld. Omdat Rusland enkel als ‘de vijand’ wordt gezien – er circuleert geen ander beeld van Rusland in de internationale politiek – worden er geen diplomatieke strategieën verkend. Geen enkele ambassadeur heeft op dit moment contact met Rusland. Het is duidelijk dat zo waardevolle kansen worden gemist.

Een ander eenzijdig beeld dat circuleert is dat militarisering van onze naties de beste strategie is in deze ‘nieuwe wereldorde’. Onze regering houdt krampachting vast aan de idee dat herinvoering van de dienstplicht, verhoogde defensie-uitgaven – met verminderde uitgaven voor o.a. sociale zekerheid als gevolg – de juist koers is.

Jongeren zitten middenin dit discours. De brief voor dienstplicht valt in hun postbus. Hoe voelen ze zich daar bij? Voelen ze zich daardoor onveilig? Of verwelkomen ze dit?

Het is opmerkelijk dat er in de samenleving wordt geklaagd: “Rusland heeft een groot arsenaal wapens opgebouwd, wij niet”. Dit zou een bron van trots moeten zijn: wij hebben niet in een wapenwedloop geïnvesteerd maar in vredesopbouw, in diplomatie! Pax Christi herhaalt de boodschap met klem: investeren in een nieuwe wapenwedloop lost niets op.

De Werkgroep Kinderen Jongeren Solidariteit van het Netwerk Rechtvaardigheid & Vrede:
Katholiek Onderwijs Vlaanderen, Studio Globo, Welzijnszorg, Broederlijk Delen, Chiro, Missio, Caritas International.
Met hartelijke dank voor de bijdrage van Pax Christi Vlaanderen.